افترايى مانند قرآن بياوريد ، و هر كس جز خدا را كه مىتوانيد به يارى خود بخوانيد ، اگر راست مىگوييد . 3 . « وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ » ؛ « 1 » اگر در مورد قرآنى كه بر بندهء خود فرو فرستاديم ، ترديد داريد سوره‌اى مانند آن بياوريد ، و جز خدا گواهان خود را بخوانيد ، اگر راست مىگوييد . در اين آيه ، ضمير « ها » در « مِنْ مِثْلِهِ » به كلمهء « ما » در جملهء : « مِمّا نَزَّلْنا » برمىگردد ، و در نتيجه ، اين آيه نيز چون دو آيهء قبلى تحدى به خود قرآن است . ممكن است ضمير نامبرده به كلمهء « عَبْد » در جملهء : « عَبْدِنا » بر گردد ، كه با اين وصف ، ديگر تحدى به قرآن نخواهد بود ، بلكه تحدى به آورندهء آن خواهد بود ؛ يعنى تحدى به اين است كه اين همه معارف عالى و گران‌بها را يك نفر تحصيل نكرده و مكتب نرفته آورده است ، و اين حقايق متقن و بيانات بديع را از هيچ كس فرا نگرفته است . در اين صورت ، اين آيه در رديف آيهء 16 از سورهء يونس قرار مىگيرد كه مىفرمايد : « بگو : اگر خدا نمىخواست ، من هرگز قرآن را بر شما نمىخواندم و شما را بر آن واقف نمىساختم ؛ شما خود گواهيد كه من پيش از نزول قرآن عمرى در ميان شما زندگى كرده‌ام ، [ و چيزى از آن را نمىدانستم ] آيا تعقل نمىكنيد ؟ » در رواياتى كه از ائمهء معصومين عليهم السلام در ذيل آيهء شريفهء مورد بحث وارد شده ، هر دو احتمال آمده است . اين نكته را هم بايد اضافه كنيم كه اين آيه و نظاير آن دلالت دارند بر اين كه قرآن كريم تماماً معجزه است - حتى كوچك‌ترين سورهء آن ، نظير سورهء كوثر و عصر . اما اين كه برخى خيال كرده‌اند كه ضمير « ها » در « مِثْلِهِ » - در آيات تحدى - به سورهء مورد بحث مانند : هر يك از سوره‌هاى بقره ، يونس ، و هود بر مىگردد ، بى مورد است ؛ و

--> ( 1 ) . بقره ، آيه 23 . .